×

Яшчэ раз пра вуснае лічэнне

11.02.2020 14:17,

На базе вылічальных навыкаў арганізоўваецца ўвесь пачатковы курс навучання матэматыцы. Ні адзін прыклад, ні адну задачу па матэматыцы нельга рашаць, не валодаючы элементарнымі спосабамі вылічэнняў. Засваенне матэматычных ведаў, уменняў і навыкаў залежыць як ад зместу практыкаванняў, якія выкарыстоўваюцца, так і ад іх колькасці. Але калі навучэнцы выконваюць кожнае практыкаванне пісьмова, то на гэта ідзе шмат часу, бо дзеці ў гэтым узросце павольна пішуць, і інтэнсіўнасць урока зніжаецца. Акрамя таго, павялічваецца нагрузка на зрок, што адмоўна ўплывае на здароўе навучэнцаў. У сувязі з гэтым мэтазгодна павялічваць колькасць менавіта вусных практыкаванняў на ўроку, выкарыстоўваючы іх для паўтарэння і замацавання матэрыялу, а таксама фарміравання трывалых уменняў і навыкаў.

Гэтаму спрыяе такая форма работы на ўроках матэматыкі, як вуснае лічэнне. Аднак яно не карыстаецца асаблівай папулярнасцю сярод вучняў і, я думаю, не заўсёды ў поўнай меры выкарыстоўваецца настаўнікамі. Удасканаленне навыку вусных вылічэнняў залежыць, канечне, не толькі ад методыкі арганізацыі заняткаў, але і шмат у чым ад таго, наколькі самі дзеці праяўляюць цікавасць да такой формы работы. Гэтую цікавасць можна выклікаць, паказаўшы навучэнцам не зусім звычайныя вылічальныя прыёмы, якія дапамагаюць значна палегчыць працэс вылічэння, а таксама зрабіць разнастайнымі формы правядзення вуснага лічэння, уключаючы цікавыя заданні і праводзячы яго ў займальнай форме. Дзецям вельмі падабаюцца і рухавыя матэматычныя фізкультхвілінкі.

Выкарыстанне заданняў рознага тыпу выклікае ў дзяцей цікавасць, стымулюе іх да актыўнай дзейнасці і дазваляе сфарміраваць больш трывалыя вылічальныя навыкі.

Ужо на першых уроках матэматыкі пры азнаямленні з парадкавымі адносінамі, парадкавымі значэннямі, шырока выкарыстоўваю ілюстрацыі да казак “Церам-церамок”, “Рукавічка”, “Калабок”, “Тры мядзведзі”, “Рэпка”, дзе прысутнічае казачны герой, якому трэба дапамагчы. Для свядомага трывалага авалодання аперацыяй дзеці павінны ўпэўнена ведаць назву і паслядоўнасць лікаў натуральнага рада. Таму ў падрыхтоўчы перыяд выкарыстоўваю, перш за ўсё, такія гульні, з дапамогай якіх дзеці ўсведамляюць спосабы ўтварэння наступнага і папярэдняга ліку. На гэтым этапе прымяняюцца розныя гульні: “Скла­дзём цягнік”, “Знайдзі сваё месца”, “Лічэнне ланцужком”, “Матэматычная лесвічка” і інш.

“Складзём цягнік”. Гэтая гульня наглядна паказвае, што кожны наступны лік утвараецца шляхам дабаўлення адзінкі да папярэдняга ліку, а кожны наступны атрымліваецца шляхам аднімання адзінкі з наступнага. На аснове гэтай гульні прапаную лічыць колькасць вагонаў злева направа і справа налева, і навучэнцы робяць выснову, што лічыць можна ў любым напрамку, але пры гэтым важна не прапусціць ні аднаго вагона і не палічыць яго двойчы.

Для развіцця навыку беглага лічэння выкарыстоўваю карткі. Паказваю картку з заданнем. Навучэнцы вусна выконва­юць дзеянні і паведамляюць свае адказы ці паказваюць на лічбавых веерах, магнітных дошках. Карткі хутка змяняюць адна адну. Я стараюся рабіць так, каб вуснае лічэнне ўспрымалася як цікавая гульня. У гульні заўсёды ёсць элемент нечаканасці і незвычайнасці, рашаецца якая-небудзь задача, праблема. Часам займальнасць для навучэнцаў заключаецца ў нечаканасці адказу задачы.

Займальна на ўроках праходзіць ма­тэматычная эстафета. Для яе правядзення на ўроку запісваюцца заданні ў 2 слупкі (па колькасці радоў ці груп). Вучні дзеляцца на 2 каманды (2 рады). Першыя ўдзельнікі гульні ад кожнай каманды адначасова падыходзяць да дошкі, рашаюць першыя заданні са свайго слупка, потым вяртаюцца на свае месцы, аддаўшы крэйду іншаму члену сваёй каманды, і г.д. Выйграе тая каманда, якая хутчэй і без памылак выканае свае заданні. Эстафету можна правесці седзячы за партамі — пусціць лісткі з заданнямі па радах (гульні “Пошта”, “Тэрміновая тэлеграма”, “Дастаўка піцы” і г.д.).

Для адпрацоўкі навыку вусных вылічэн­няў выкарыстоўваю заданні на хуткасць рашэння прыкладаў, якія падабаюцца і маім вучням, і мне. Часцей за ўсё я праводжу 2 варыянты: “Хто больш” (рашэнне пэўнай колькасці прыкладаў з кантролем часу) і “Хто хутчэй” (рашэнне прыкладаў за пэўны адрэзак часу).

У першым варыянце дзеці пачынаюць рашаць прыклады адначасова. Праз 1—2 мінуты гучыць сігнал. Дзеці перастаюць ра­шаць. Прыклады правяраюцца і падлічваецца колькасць правільна рэшаных прыкладаў. Сістэматычна праводзячы гэты від практыкаванняў можна прасачыць развіццё вылічальных навыкаў кожнага дзіцяці ў класе, параўноўваючы яго вынікі з вынікамі раней выкананых ім заданняў. Лічу, што гэты від практыкаванняў заслугоўвае асаблівай увагі, бо дае магчымасць ацаніць дасягненні кожнага дзіцяці, яго асобасны рост і карэкціраваць яго ўменні. Прааналізаваўшы прыклады, у якіх зроблены памылкі, можна выявіць прабелы ў ведах дзяцей і карэкціраваць заданні вуснага лічэння для кожнага вучня, уключаючы ў заданні і памылкі, што дапускаюцца ў дамашніх заданнях, самастойных і кантрольных работах. Так ліквідуюцца памылкі і даводзіцца да аўтаматызму рашэнне прыкладаў, якія выклікаюць цяжкасці. Для моцных вучняў уключаю больш складаныя заданні. Зага­дзя з дзецьмі дамаўляемся, што прыклады, рэшаныя з памылкамі, не ўключаюцца ў вынік. Калі дзеці добра спраўляюцца з заданнем, выкарыстоўваю другі варыянт задання “Хто хутчэй”. У гэтым варыянце для кожнага вучня на картках ці лістах запісваецца аднолькавая колькасць прыкладаў. Па сігнале дзеці пачынаюць выконваць заданне, але настаўнікам фіксуецца ўжо час, за які дзіця рашыла ўсе прыклады.

Часта пры вусным лічэнні выкарыстоўваю мяч. Гэта вельмі зручна, бо не патрабуе асаблівай падрыхтоўкі настаўніка і выклікае цікавасць у дзяцей. Гэта такія гульні, як “Вучань — настаўнік”, “Матэматычны ланцужок”, “Назаві наступнае (папярэдняе)”, “Ты — мне, я — табе” і інш.

Карыстаюцца папулярнасцю ў дзяцей майго класа і выклікаюць цікавасць да вусных вылічэнняў гульні, звязаныя з рознымі відамі спорту: “Матэматычны футбол”, “Хакей”, “Баскетбол” і г.д.


Подвижные математические физкультминутки и математические игры

Игра “Мы присядем” (подпрыгнем, потянемся, наклонимся, повернемся и т.д.) столько раз, сколько треугольников у нас. Используются в игре как геометрические фигуры, картинки, предметы, так и примеры в зависимости от темы: 3+2, 11−7, 23−20, 2х2, 12:3 и т.д.

Эстафета “Кто первый”. На доске или на листах записаны примеры. Детям по очереди необходимо написать ответы (или поставить знак).

Игра “Найди ответ”. В классе в разных местах развешены листочки с числами. Детям раздаются примеры, они должны найти и стать возле ответа.

Игра “Найди число”. В классе в разных местах развешены числа. Дети должны найти ответ на задание учителя:

— Найдите число, состоящее из 1 десятка и 4 единиц;

— Найдите число, которое больше 8 на 6;

— Найдите число, которое является частным чисел 14 и 2;

— Найдите числа, которые делятся на 3;

— Найдите четные числа и т.д.

Игра “Математический футбол” (варианты: “Математический хоккей”, “Математический баскетбол” и т.д.)

На мячах с обратной стороны записаны примеры. Игрок, решивший пример правильно, прикрепляет мяч в ворота соперников.

Игра “Математический баскетбол”

Участники каждой команды придумывают примеры с данными ответами: у кого больше примеров, тот побеждает. Каждый пример  оценивается в 2 очка.

Вариант игры “Забей мяч в корзину”. На доске вывешиваются рисунки с баскетбольными корзинами, и на них числа 24, 27, 36. Каждому ряду дается задание составить за определенное время (3 минуты) как можно больше примеров с данным ответом на умножение. Первый ряд с ответом 24, второй — с ответом 27, третий — 36. Выигрывает та команда, участники которой больше запишут верных выражений с нужным ответом.

Игра “Незадачливый математик”. Эта игра проводится с целью закрепления вычислительных приемов сложения и вычитания в пределах ста.

На доске записываются примеры с пропущенными цифрами и знаками:

                42 + 6 = ...              11 ...8 = 19

                ... − 2 = 38           7 − ... = 5

                18 ... 13 = 5         48 + 1 = ...

Чуть в стороне прикрепляются вырезанные из цветной бумаги кленовые листочки с записанными на них цифрами и знаками (2, 8, 10, 9, +, −) и рисунок медвежонка. Детям предлагается ситуация: медвежонок решал примеры и ответы записывал на кленовых листах. Подул ветер, и листики разлетелись. Мишутка очень расстроился: как же теперь ему быть?

Надо помочь медвежонку вернуть листочки с ответами на свои места.

Игра “Составим букет”. Цель этой игры — закрепление знания таблицы умножения. Нужно заранее приготовить из бумаги изображения цветов и листиков. На обратной стороне каждой фигурки приклеивается кармашек, куда можно вставить карточку с записанным примером. Все фигурки цветов и листьев раскладываются на полочке возле доски. К доске прикрепляются вырезанные из цветной бумаги изображение вазы для цветов и двух-трех веточек.

Ученик подходит к полочке, берет понравившийся ему цветок и решает пример, записанный на обратной стороне. Если пример будет решен верно, ученик прикрепляет свой цветок к доске. Если ученику не удалось найти правильный ответ, ему помогает другой ученик, который и приклеивает свой цветок к доске. Так собирается большой букет из цветов и листьев. В конце игры подсчитывается, ученики какого ряда собрали больше цветов для букета.

Игра “Лучший космонавт”

Дети получают конверты с примером внутри.

Все произносят слова:

Мы построили ракету

Для прогулок по планетам.

На какую захотим —

На такую полетим.

Но в игре один секрет:

Проигравшим места нет.

Дети открывают конверты, решают примеры, ответ которых указывает на номер ракеты, висящей на доске, подбегают и дотрагиваются до неё.

Игра “Глаз-фотограф”. Эту игру можно использовать при изучении таблиц сложения и вычитания, а также умножения и деления. Учитель при изучении любой таблицы отводит определенное время на запоминание. Чтобы дети были более внимательными, предлагает “сфотографировать” таблицу (ученик должен запомнить её). Таблица дается с ответами. Через 3 минуты ответы стираются, и ученики  отвечают, воспроизводя таблицу.

Игра “Математические змейки”. Дети, сидящие на одном ряду, становятся лицом друг к другу.

Учитель говорит, что только что прошел необычный дождь — математический. Образовались бурные математические ручейки, которые весело бегут, перегоняя друг друга, с пригорка вниз к озеру. Самый быстрый раньше других достигнет озера.

По моему сигналу первый ученик из каждого ряда (ручейка) называет любой пример: на сложение или вычитание, на умножение или деление, например, 7+2= , и бросает мяч своему соседу по парте. Тот ловит мяч, называет ответ и составляет следующее выражение, используя в качестве исходного числа число ответа, то есть в этом случае число 9. Составив новое выражение (9-4), он бросает мяч стоящему в противоположном ряду товарищу и т.д. Побеждает тот ручеек, который раньше других добежит до озера.

Игра “Почтальон”. Эта игра может быть использована при отработке различных вычислительных навыков.

Правила игры: “Почтальон” несет письмо в тот дом, где результат вычислений отличается от результата “почты” (отмечена знаком *). Каждому дому соответствует буква. Определяя маршрут “почтальона”, дети составляют ключевое слово.

Ключевое слово: игра.

Игра “Рыбаки”

На доске прикреплены рыбки, на которых записаны примеры: 9+6, 8+6, 7+6, 6+6, 12−9, 13−7. Ученик дает ответ с объяснением решения, после этого  кладет рыбку в ведро.

На мой взгляд, вызывая интерес и прививая любовь к математике с помощью различных видов устных упражнений, учитель помогает ученикам активно работать с учебным материалом, побуждает у них стремление совершенствовать способы вычислений и решения задач, заменяя менее рациональные более совершенными. А это — важнейшее условие сознательного усвоения материала.

Галина ЗАЙЦЕВА,
учительница младших классов Мажского детского сада — начальной школы Копыльского района.